Feldmaršal Borojević: Lava sa Soče svojataju Hrvati

Kada su prošle godine saveznici, ali i njihovi protivnici, obeležavali potpisivanje ugovora u Versaju, čime su definitivno okončana neprijateljstva u Prvom svetskom ratu, mnogi su se setili svojih vojskovođa koji su dali lični pečat jednom od najkrvavijih sukoba u istoriji čovečanstva.

Svoj „doprinos“ ovom jubileju dale su i komšije iz Hrvatske, koje su se setile Svetozara Borojevića, po nepodeljenom mišljenju najvećeg defanzivca Velikog rata i vodećeg stratega koji je godinama branio granice crno-žute monarhije.

Tako su zagrebački istoričari, ali i vojni zvaničnici, podsetili hrvatsku javnost na „Lava sa Soče“, „dičnog Hrvata koji je spasio carski Beč“.

Zaboravljena činjenica je, međutim, da je Borojević bio čist Srbin, austrijski feldmaršal, lični prijatelj cara Jozefa, koji ga je zvao „Naš Sveto“, a koji je do kraja Velikog rata ostao veran datoj zakletvi.

Austrougarski feldmaršal Svetozar Borojević od Bojne bez sumnje je bio jedan od najuspešnijih vojskovođa u Prvom svetskom ratu, što su mu priznavali kako saveznici, tako i druga strana u ratu. Međutim, u njegovom slučaju, na samom kraju Austro-Ugarske, austrijski vojnik srpskog porekla sa najvišim činom u istoriji službe srpskih graničara u Vojnoj krajini i posle nje, našao se na čelu neprijatelja Srbije, Crne Gore, Rusije i njihovih saveznika.

Dok su mnogi njegovi vojnici i sunarodnici, pravoslavni Srbi, prebegli iz austrijske u srpsku ili rusku vojsku, Borojević je do kraja ostao veran austrijskoj kruni, iako je ta vernost srpskih krajišnika, koja je imala smisla dok Srbija nije obnovila svoju državu 1804, u 19. veku izgubila svaki smisao. U svakom slučaju, izvesno je da su Borojevići bili srpska pravoslavna porodica i da je on rođen u toj porodici od srpskog oca i srpske majke pravoslavne veroispovesti u parohiji mitropolije karlovačke Srpske pravoslavne crkve.

Mada je služio monarhiji, kao Srbin nije bio prihvatljiv antisrpski raspoloženim Hrvatima - frankovcima, koji su uoči Prvog svetskog rata razorili nadgrobni spomenik njegovih roditelja na pravoslavnom groblju u Petrinji.

Od Borojevića iz Knezovljana, gde je rođen otac Svetozara Borojevića, kao i iz drugih okolnih sela, brojne su žrtve koncentracionog logora Jasenovac Nezavisne Države Hrvatske. Samo iz Knezovljana na spisku ubijenih u logoru Jasenovac je 35 Borojevića, uključujući i decu. Očigledno je da uprava logora nije imala dileme kojem narodu i veri pripadaju Borojevići.

Svetozar Borojević od Bojne rođen je 13. decembra 1856. u srpskom selu Umetić na Baniji, koja je tada bila deo Vojne krajine u sastavu Austrijskog carstva. Zapamćen je kao feldmaršal austrougarske vojske, jedan od najistaknutijih austrijskih vojskovođa, ali i ugarski plemić od 1905. sa predikatom „od Bojne“, i pravom da bude proizveden u mađarskog barona od 1917.

Rođen je u srpskoj pravoslavnoj porodici koja je generacijama pronosila slavu krajiških graničara. Njegov otac bio je poručnik Adam Borojević, rodom iz sela Knezovljani, koje se nalazi pored sela Borojevići i Umetić, kod Kostajnice.

Kao graničarski oficir bio je u vojnoj službi od 1845, kada je stupio u 2. banijski graničarski puk. Narednik je postao maja 1849, kada je primio Srebrnu medalju I reda, verovatno za zasluge u borbama protiv Mađara na području današnje Mađarske i Vojvodine. Godine 1869. unapređen je u poručnika, a 1872. u oberlajtnanta.

Majka Svetozara Borojevića bila je Stana Borojević, rođena Kovarbašić od Zborišta, kćerka graničarskog poručnika Adama, iz plemićke srpske pravoslavne porodice iz sela Bojna kod Gline. Po majčinom rodnom mestu Svetozar Borojević je uzeo predikat „od Bojne“ kada je 1905. dobio plemstvo. Imao je brata Nikolu i sestru Ljubicu, udatu Babić.

Pukovnik Nikola Borojević od Bojne, njegov brat, dobio je plemstvo 1917. godine, kada je već bio u penziji. Uoči Prvog svetskog rata frankovci, sledbenici Josipa Franka, razorili su nadgrobni spomenik njegovih roditelja na pravoslavnom groblju u Petrinji.

U Drugom svetskom ratu, među ubijenima u logoru Jasenovac nalazi se 35 Borojevića iz Knezovljana, od ukupno 442 evidentirana. Iz porodice Kovarbašić ubijena su 24 člana.

Svetozar Borojević završio je Vojnu akademiju u Viner Nojštatu (Bečko Novo Mesto), potom i ratnu školu u Beču, nakon čega je raspoređen u generalštabnu službu. Komandovao je pešadijskim jedinicama, a kao general bio je na čelu domobranske divizije i distrikta u Zagrebu. Posebno se istakao tokom okupacije Bosne i Hercegovine 1878, naročito u Sarajevu, gde je uvedena austrougarska uprava na osnovu odluka Berlinskog kongresa.

Kao poručnik 52. mađarskog pešadijskog puka učestvovao je u operacijama kod Kaknja, Kolotića i Visokog, kao i pri zauzimanju Sarajeva. Za zasluge je odlikovan Vojničkim krstom za zasluge 20. oktobra 1878.

Kasnije je obavljao niz visokih dužnosti. Kao general 1904. komandovao je Četrnaestom pešadijskom brigadom u Petrovaradinu. Bio je poznat kao strog starešina sa izraženim insistiranjem na disciplini i vojničkom moralu.

Pred Prvi svetski rat unapređen je u čin feldmaršal-lajtnanta, nakon uspešnih manevara protiv nemačkog cara Vilhelma.

U ratu 1914–1918. komandovao je Šestim korpusom, a potom Trećom armijom. Njegove snage su učestvovale u operacijama kod Pšemisla, Limanove i na Karpatima, sprečavajući prodor ruskih snaga. Od maja 1915. komandovao je trupama na italijanskom frontu, gde je stekao reputaciju vrhunskog defanzivnog komandanta.

Bio je jedini Sloven sa činom feldmaršala u austrougarskoj vojsci i nosilac brojnih visokih odlikovanja evropskih država.

Na osnovu odlikovanja dobio je pravo na plemstvo 1905, a kasnije i na titulu barona, iako je tražio viši rang - grofovski naslov. Posle raspada Austro-Ugarske 1918, njegovi pregovori o tituli nisu završeni. Ipak, na nadgrobnom spomeniku upisan je kao baron.

Nakon rata zatražio je prijem u vojsku Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, ali je njegova molba 1919. odbijena, prema svedočenju vojvode Živojina Mišića zbog političkog protivljenja iz hrvatskih krugova. Živeo je u Klagenfurtu, gde je 1920. umro u siromaštvu. Sahranjen je u Beču, u grobu koji je finansirao bivši car Karlo. Svetozar Borojević se 1899. oženio Leontinom, kćerkom pokojnog pukovnika Fridriha fon Roznera. Imali su sina Fridriha - Frica, koji je umro 1918.